Antologi Basa Sunda - Sasakala jeung Pangajaran Muslim/Bab 8
VIII.
IJU TJARITA NABI JOESOEP.
§ 1. Bismillahi'rrahmani'rrahim. — Nabi Jakoeb kagoengan poetra opat. Anoe aja pangkasèpna Nabi Joesoep; sadèrèkna pameget noe tiloe hidji Roebil, doewa Jahod, tiloe Boenjamin, sareng saiboe sarama djung Boenjamin, kadoewa djung istri, ngaranna Dèwi Djènab, panggulisna sorangan poetra Nabi Jakoeb, iboena Dèwi Rahilah. Katjatoerkun Nabi Joesoep hatoeran ka ramana, ari pokna: Ama, koering gadoeh hatoeran. Ari saoer ramana: Mangkè, oelah popojan. Djung dui Nabi Jakoeb manggih tina sahidji tjarita, jèn mengkè aja djalma noedoehan, aja sora tanpa roepa: Anak manèh djadi ratoe di nagara Mesir, —— munang pitoedoeh sahidji tina djero impian kur sarè jèn mengkè boga anak, djadi radja. Nabi Joesoep kukuh rèk hatoeran, koe ramana dipegatan: Mangkè, agoes, hulaanan; bisi kadèngè koe doeloer-doeloer, bisi serik sarèrèja, djung dui manèh boga indoeng tèrè. Ajuna oelah waka ngomong. Hadè, tapi koedoe nèjangan anoe singkoer, pigusanun oerang ngomong. Toeloej njaoer dui Nabi Joesoep: Noen, ama, ajuna gus simpè, hentu aja djelema. Toeloej Nabi Joesoep alak-ilik. Gantjangna toeloej ditjandak ka kamar Nabi Joesoep koe ramana, sarta ladjeng dikoentji paguh pisan.
§ 2. Prak Nabi Jakoeb mariksa: Gura pok, Joesoep; naon piomongun impian manèh tèh? „ Noen, koering, ama, gadoeh impian: koering kakara ngimpi kiju.” —— Toeloej dipopo[ 84 ]jankun ka ramana: Koering puting tadi ngimpi dahar sarangéngė sareng boelan montjorong, sareng ngimpi nėndjo bentang, doewa rèjana, di malem Djoem'ah pisan, wantji tengah puting. Sareng lain riwan, teges impian, sareng koering sarè téh ngan sorangan bae. Toeloej sasaoeran ramana: Tjoba, Jahod, Roebil koe manèh tėjang? Ajuna kur naon gawèna? „Noen, ama, ajuna doeloer koering kur aloeng bojong; koering hajang oeninga alamatna hade atawa gorèng." ― Horèng iboena kawalon tèh gawėna kur ngintip di pipir imah. Toeloej Nabi Jakoeb sasaoeran ka Joesoep: Manèh oelah rėja tuing omong sarta oelah katara. Agoes lamoen hentu njaho ėta perkara, boelan njatana indoeng tèrè, ari bèntang njatana doeloer tèrè, ari pananpoė njatana ama. Tah, lamoen tu njaho. Sarta èta impian aja dui alamatna. Agoes tèh pidjadiun ratoe sarta doeloer agoes pada noeroet kabéh ka paréntah agoes mengkèna. Kitoe timbalan ramana. Ana gus kitoe kadangoe koe iboena kawalon, jèn kitoe saoerna ka Joesoep, ladjeng nangis iboena kawalon bari loempat ka tegal, njampurkun Jahod djung Roebil bari nangis.
§ 3. Ari saoer iboena: Jahod, Roebil, naha manèh hentu boga pikir, hentu perih nja ati doelóer manèh bakal djadi ratoe sarta manéh bakal djadi pangarit? Na, hentu boga kaèra. Saroewa pada toeroenan, disapirakun tuing nja hidajat. Toeloej Jahod djung Roebil ngawalonan ka iboena: Iboe, kadjun tuing, da gus pada aja ridjkina sareng hentu saroewa djalma téh, pada misah-misah ridjkina. Soekoer Joesoep djadi ratoe, sabab koering doeloer ka Joesoep. Hadè ogė salah-saoerang. Koering mah ngan dėk noeroet. Kitoe saoerna Jahod djung Roebil. Toeloej bendoe iboena katjida pisan, sabab poetrana ngomong kitoe. Ari tjek iboena: Toeloej boeboedakunnana, lamoen kitoe mah Si Jahod djung Si Roebil. Noen, iboe, lamoen kitoe, tu ngandel ka Pangéran. Lamoen djalma saroewa hidajatna, saroewa soegihna, djadi Goesti Allah hentu kawasa, lamoen kitoe gus pihidajatunnana. Toeloej iboena moelih ka boemina. Sug dipariksa [ 85 ]koe Nabi Jakoeb: Na, timana manèh tèh, njai. Toeloej ngawalonan: Koering poelang ti tegal, njarèk baroedak oelin. Gus kamanah koe Nabi Jakoeb bari njaoer dina ati: Palangsijang aing ngomong djung Joesoep kadengė koe Dewi Hail.
§ 4. Katjatoerkun Jahod djung Roebil, Boenjamin kur aroelin. Djol baè djalma gedė loehoer, toeloej nanja ka Jahod, ka Roebil, ka Boenjamin, ari pokna: Kur naon manéh didiju? Oelah aroelin tuing. Soegan sijun koe indoeng manèh, sarta manèh moal diakoe anak koe indoeng manèh djung koe bapa manèh, sabab manèh kangungunahan baè, hentu ėra koe doeloer boengsoe. Sarta manéh gus gedè, mudjuhna boga pikir kokolotun, sarta manèh koedoe panas hatè, sabab ėta doeloer manèh rėk djadi ratoe. Koemaha pikir manèh? Hentu ėra koe Joesoep? Saroewa pada toeroenan Nabi djung manèh bakal djadi pangarit, djadi toekang mitjun roentah. Éta masing ijatna pisan, bakal kabalangsak manèh, dititah koe doeloer boengsoe. Lamoen tu èra, nja lain djalma. Lamoen kami boga doeloer kitoe, murun dipaèhan baè, oelah sina hiroep kitoe. Pokna djalma noe gedé loehoer tėja kadèngė koe Jahod; toeloej ngomong ka Roebil djung ka Boenjamin: Koemaha ajuna oerang toeroet atawa montong éta djalma ngomongan kitoe? Ari tjarèk Roebil: Hajoe baè, oerang toeroet, sabab bakal ngalindih ka oerang, matak ngėlėhkun ka oerang. Èta anoe mapatahan bener, djung iboe tadi sasaoeran kitoe. Bisi moal munang balik, lamoen tu ditoeroet. Lamoen ditoeroet papatah djalma noe gedė tėja, tangtoe iboe karoenjaun ka oerang sarta munang tarima.
§ 5. Ari Boenjamin ngerik harita, karoenja ka Joesoep, sabab rėk dipaèhan. Pèk diadjak Boenjamin koe Jahod: Hajoe, oerang paèhan Joesoep. Tjarėk Boenjamin: Alim koering mah; sijun koering koe ama, hentu kadoega. Ari tjarėk Jahod: Lamoen tu daèk, manèh dipaèhan koe kami. Gantjangna Boenjamin noeroet ka Jahod, sijun dipaèhan, sarta Boenjamin oemoer salapan taoen. „Djung Boenjamin, manèh lamoen poepoelih ka ama, tangtoe dipaèhan." ― Tjek Boenjamin: Moal, soepaja oelah dipaèhan baė koering. [ 86 ]Malah-malah koering gè guluh ka Joesoep. Tapi sadjeroning ngomong kitoe tèh tjurik dina atina, sabab karoenja ka Joesoep. Gantjangna toeloej pada baralik. Kasampak ramana djung Joesoep, ari iboena di dapoer baè. Toeloej oengggah Jahod ka boemi, toeloej ngadjak ka Joesoep: Hajoe, Joesoep, oerang oelin djung kami, djung Roebil. Saoer ramana: Agoes, Joesoep oelah dibawa; iju boedak masih lutik. Manèh baè oelin kaditoe tiloean. Kukuh Jahod ngadjak oelin, kukuh koe ramana disaoeran: Oelah dibawa Joesoep, —— sabahna ramana gus tug baè dina manahna sarta Jahod gus sèdjèn boedina. Kukuh baè Jahod ngadjak oelin sakudung baé. Toeloej koe ramana didjoeroengkun, tapi mihapè: Jahod, koe manèh oelah dikanijaja, sarta oelah djaoeh tuing nja oelin, ka noe dukut baè. Poma-poma, Jahod, Roebil, Boenjamin.
§ 6. Gantjangna toeloej dibawa koe Jahod. Èta ramana, sadjeroning dibawa Joesoep koe Jahod, melang baè, hentu ngunah manah. Kotjap Joesoep toeloej baé dibawa koe tiloean. Ari datang ka luwung, aja tegal sautik; pèk diringkoes soekoena Joesoep, lungunna dibanda. Toeloej dipakè aloeng bojong koe tiloean, tapi Boenjamin mah miloe sotèh, dina atina nangis baè, sarta moedji ka Allah: Moga-moga doeloer aing oelah kuna dipaèhan koe Jahod (dina atina Boenjamin). Toeloej Joesoep dihantem tu urun-urun, dipakè aloeng-aloengan, toeloej digoesoer sarta bari ditoempakan, hentu kènèh paèh. Toeloej dilaan talina tina soekoe djung tina lungun. Barang gus dilaan talina, Joesoep susurian bari sasaoerannana: Naha, akang, huruj tuing? Buki ambek Jahod: Naha, Joesoep, tu gura modar? Tinja gus welèh, toeloej baralik dui kabèh. Ari gus nepi ka djalan, sug Roebil ngomong ka Jahod: Akang, koemaha? Joesoep tangtoe hatoeran ka ama koe oerang dikanijaja; murun ama njusul ka oerang. Njing, ajuna koemaha, soepaja oelah njusul ka oerang? Tjek Jahod: Hajoe, balik dui baè. —— „Joesoep, hajoe, oerang ngala laoek." Tjarèk Joesoep: Mangga, tapi oelah ngahurujan. Tinja toeloej dibawa dui koe Jahod.
§ 7. Gus djaoeh pisan, bèh, manggih hidji soemoer liwat [ 87 ]saking djerona. Sug ditempo, tètèla djero katjida. Gantjangna Joesoep disaoer koe Jahod. Gus kabèh pada narempo soemoer, Roebil, Boenjamin, Joesoep ditengah. Toeloej baè Joesoep dikoentjloengkun ka soemoer koe Roebil, sarta pada malèdogan koe batoe kana soemoer, ditoeroegtoeg baè koe batoe gedè. Gus welèh malèdogan. Sug digeroan tiloehoer; Joesoep nèmbalan tidjero soemoer: Iju koering dihandap. Toeloej dibalėdogan dui; tjek Roebil: Ajuna mah modar; hajoe, oerang baralik baè. Bral kabèh, baroedal. Ana datang ka djalan, manggih andjing; toeloej dikepoeng, kerewek bunang andjing tèh. Pèk dipuntjit, getihna dipakè ngagoejangkun badjoena Joesoep, kur lapor ka ramana. Tinja toeloej dui di djalan. Ngomong ka Boenjamin: Lamoen Boenjamin poepoelih ka ama, mengkè manèh dipaèhan dui tjara Joesoep koe kami. Ari tjarèk Boenjamin: Moal poepoelih ka ama; malah koering gè guluh ka Joesoep, sabab Joesoep pidjadiun radja. Èta sadjeroning ngomong kitoe Boenjamin tjurik koe langkoeng kawatir djung sono ka Joesoep. Ngomong kitoe sotèh, koe sijun baè koe Jahod.
§ 8. Katjatoerkun gus daratang Jahod, Roebil, Boenjamin ka imah. Toeloej mariksa ramana: Mana ari Joesoep? Koe maneh bet ditinggalkun. Melang temen ka Joesoep. „Ari ajuna èta Joesoep, ama, dihakan maoeng, hentu kanjahoan koe koering. Koering kur mandi tiloean; ari Joesoep di pasir, hentu miloe ka tjai. Malah iju aja tandana; dina badjoe pinoeh koe getih. Koe koering timoe ti noe bala. Ramana bendoe: Mana kitoe ogè dipaèhan koe manèh. Ari saoer poetrana: Lamoen hentu pertjanten ama ka koering, mangga gura saoer itoe maoengna. Gantjangna pèk disaoer. Djol datang maoeng tèh pirang-pirang, pada ngaduhusan ka Nabi Jakoeb. Toeloej dipariksa koe Nabi: Enja manèh njatoe anak aing Joesoep? Sug maoeng ngawalonan: Koering hentu pisan ngadahar poetra sampèan. Koering tu kadoega tuing; oelabon ngahakan, nèndjo gè. Liwat saking koering sijun koe poetra sareng isin koe tjahajana Nabi Joesoep, sarta maoeng soempah. Toeloej njaoer dui ka poetrana: Mana [ 88 ]kitoe oge koe manèh Joesoep dipaèhan . Ari tjek poetrana: Noen, soemoehoen, rama, doeka èta perkawis Joesoep. Koering kabingoengan; lamoen hentu koe maoeng mah, tapi aja getihna. Parandènè kitoe koe koering rèk ditèjangan bae ; soegan katimoe, noen.
§ 9. Tinja toeloej pada lumpang dui Jahod, Roebil, Boenjamin. Katjarita ramana linggih di boemi. Anoe matak hentu angkat, kur aja rahmating Pangèran. Horèng poetrapoetra tèh maregat di djalan, karepna rèk ngarah maoeng, bonggan maoeng ngomong kitoe. Tjarèk Jahod: Oerang paèhan baè èta maoeng. Katjarita noe kur ngaduhusan Nabi Jakoeb amit, moendoer kabèh. Gantjangna toeloej lumpang kabèh. Ari nepi ka djalan, èta maoeng dipegat koe Jahod bari matek pedang, diamang-amang. Ari maoeng balik dui ka Nabi Jakoeb. Sug dipariksa maoeng tèh koe Nabi Jakoeb: Koe naon manèh noe matak baralik dui? Sug maoeng ngomong: Noen, sim koering sijun koe poetra-poetra gamparan. Koering dipegat di djalan, rèk dipaèhan . Toeloej Nabi Jakoeb neda ka Pangèran èta maoeng oelah kapanggih koe Jahod. Toeloej maoeng balik, diparengkun koe Allah Ta'ala èta maoeng dibawa koe angin. Ari Jahod gawèna ngadagoan baè. —— Katjarita aja hidji awèwè, ngaranna Nji Kapilah, sedjana rèk ngala tjai kana soemoer. Toeloej nimba sakali bari ningali ka handap, bari ngomong: Naha iju soemoer bet aloes-aloes tuing sarta matak sèrab . Kami kakara manggih ajuna. Toeloej timbana didjait, pananpoè tu katèmbong, sabab kapindingan koe tjahaja Nabi Joesoep, sarta Nji Kapilah kapaèhan, sabab nèndjo tjahaja Nabi Joesoep.
§ 10. Katjatoerkun eta Jahod pada ngomong: Koemaha iju pananpoè uwuh, tapi tjaang? Mana kitoe gè si Joesoep bidjil tina soemoer. Toeloej ditarèjang kana soemoer. Tjerak Roebil: Enja baè; toe guning Joesoep kur digoegoeloeng bae koe awèwè. Pèk ditanja awèwè tèh koe Jahod: Naha sija wani-wani njokot tina djero soemoer? Toeloej ngawangsoelan: Noen, koering kur ngala tjai, kasijoek koe koering. Toeloej Joesoep ditjokot dui koe Jahod sarta bari digoegoe[ 89 ]soer ka noe djaoeh. —— Aja sahidji nangkoda nanja ka Jahod: Koe naon èta boedak digoegoesoer? Tjek Jahod: Iju boedak dèk didjoewal, sabab kami ngèwa iju ka boedak „Saha ngaranna boedak tèh?" Tjek Jahod: Joesoep; ari hargana saratoes. Tinja toeloej dibawa ka imah nangkoda Joesoep, sarta Jahod, Roebil, Boenjamin djol datang ka ki nangkoda. sug dibajar doewa ratoes. Toeloej baralik ka ramana. Pok Jahod hatoeran ka ramana: Ari ajuna Joesoep aja, tapi kur boeboeroeh di nangkoda. „Naha koe manèh tu dibawa kadiju?" Tjarèk Jahod: Tu daèkun. —— Kotjapna Joesoep gus tetep di nangkoda sarta tu munang tèmbong kaloewar. Dipakè kanjaah koe nangkoda, sarta buki mantjoer tjahajana èta Joesoep. Djalma kabèh pada hajang ka Joesoep, hentu munang nèndjo, ditundun di peti baè. Raosna nangkoda asa boga goenoeng emas baè, sarta djalma wani pinoeh, rèk nongton Nabi Joesoep. Bèdjana gus lahir, di nangkoda gus hurin pinoeh di pipir boemi, di pipir luit, koe djalma awèwè lalaki.
§ 11. Sug nangkoda ngomong: Saha-saha noe hajang nèndjo ka Joesoep, hadè, tapi koedoe pada mèrè doewit, sapèrak hidji djalma. Gantjangna kabèh djalma pada mawa doewit koe hajang njaho di roepana Nabi Joesoep. Gus djalma tèh uwuh noe hajang njatoe, ngan hajang subuh nèndjo Joesoep baè, sarta uwuh dui noe diomong tèh, ngan Joesoep bae. Aja hidji djalma, omongna ka nangkoda: Iju koering mawa doewit, hajang nèndjo Joesoep. Sug miwarang nangkoda ka Joesoep: Tèmbongkun ramo tèh Joesoep. Sug ditèmbongkun ramona, ditèndjo koe noe mèrè doewit tèja, toeloej baè kapaèhan, koe sabab nendjo tjahajana Nabi Joesoep. Rarasaannana nèndjo salirana baè, soeka katjida sarta matja Alhamdoe lillahi. Toeloej èta noeroetan djalma noe tihula. Kabeh djalma burang puting pada narongton Joesoep, taja soewoengna. Katjatoerkun Dèwi Djoelaèha di nagri Mesir, guruhana Patih Kapiroe' ladjidj, gus munang bèdja ti oenggal djalma noe paroelang-anting, jèn Nabi Joesoep gus lahir, ari ajana di ki nangkoda. Toeloej Dèwi [ 90 ]Djoelaèha hatoeran ka jarogèna: Noen, koering ajuna rèk nongton Joesoep di ki nangkoda. Ari saoer tjarogèna: Oelah, njai; mengkè kami hula rèk laladjo baè. Kukuh baè Dèwi Djoelaèha hajang njaho. Gantjangna sug dipiwarang koe tjarogèna; toeloej Dewi Djoelaèha laladjo.
§ 12. Katjatoerkun gus nepi ka nangkoda, sarta koe ki nangkoda dihormat èta Dèwi Djoelaèha, sabab guruha Patih Kapiroe' ladjidj. Sug Dèwi Djoelaèha sasaoeran: Kami noe matak kadiju tèh, munang habar Joesoep gus lahir sarta aja didiju. Èta kami hajang njaho ajuna di roepana Joesoep, hajang njaho kasèpna. Sug nangkoda ngawalonan: Aja pisan èta Joesoep di koering, tapi bunang muli. Saha-saha noe hajang njaho ka Joesoep, koedoe bidjil doewit. Ari ningali ramona baè sapèrak. Oepami kabèh salirana Joesoep katingali, koedoe sapoeloeh roepija. Èta gus pasti; tu munang koerang. Ari saoer Dewi Djoelaèha: Hadè; sabaraha baè pamènta ki nangkoda, koe kami dibajar. Tinja toeloej ki nangkoda djung Dèwi Djoelaèha asoep ka kamar. Toeloej koe ki nangkoda dibidjilkun Joesoep tina djero peti. Sug koe Dèwi Djoelaèha kapijoehan, koe sabab sèrab ningali tjahajana Joesoep. Ari gus èling, sug sasaoeran ka nangkoda: Ajuna dibuli baè koe kami, sarta hargana, sakoemaha baè pamènta nangkoda, koe kami dibajar, rèboe atawa laksa. Tjarèk nangkoda: Moal didjoewal; masih koe doewit emas satimbangna gè, moal dihatoerkun. Tinja toeloej moelih Dèwi Djoelaèha.
§ 13. Gus soemping ka boemina, toeloej hatoeran ka tjarogèna: Tjing, ari ajuna ngakoe pamadjikan ka koering, atawa hentu? Lamoen ngakoe ka koering, pangmulikun boedak sahargana baè, sabab koering tu boga anak. Lamoen tu dipanggaluhkun mah, koering serahkun baè. Ari Patih ngomong dina atina: Koemaha iju djalma èta bet ngomong kitoe? Sug mariksa tjarogèna: Koemaha manèh noe matak ngomong kitoe? Kami hajang njaho. Dèwi Djoelaèha ngawangsoel Noen, kakang, mana djadi Patih ogè, gegedèn sarta soegih, naha kaèlèhkun tuing koe nangkoda, datang [ 91 ]ka bisa muli djalma? Ari moenggoehing kakang mah, hentu aja tandana djadi Papatih sarta buhngar; èta tatjan aja tandana. Njing, soegan èra baè katjèk koe nangkoda. Djung dui lamoen tu dibuli èta boedak sahidji, noe di nangkoda, montong mihoekoem koering. Èra koe batoer sasama soegih, sarta koering tu boga anak pibatoerun di imah. Patih mikir dina ati, datang ka disesedek koe pamadjikan. Gedè hatèna Patih Kapiroe' ladjidj, toeloej nangkoda disaoer koe Patih.
§ 14. Tu lila dui gus djol ki nangkoda, ngaduhusan ka Patih Kapiroe' ladjidj. Toeloej baè mariksa: Manèh noe matak disaoer kadiju, ajuna kami munang bèdja, manèh jèn muli boedak. Sabaraha dibulina? Ajuna bawa kadiju; èta boedak koe kami dibuli dui. Ki nangkoda ngawalonan: Noen, perkawis boedak, dibulina doewa ratoes pasmat. Ajuna dipoendoet, soemangga. Gantjangna toeloej Joesoep ditjokot; djol baè datang, toeloej Joesoep disanggakun ka Patih. Sug nangkoda dipaparin doewit koe Patih lima ratoes pasmat. Langkoeng soeka ki nangkoda dipaparin doewit. Katjarita gus boedal, mawa doewit. Joesoep gus tetep aja di Patih sarta dipakè kanjaah. Gus asa boga goenoeng emas baè sarta asa ka poetra baè. —— Katjatoerkun èta Patih sedjana rèk ngaronda; ari Joesoep djung Dèwi Djoelaèha tinggal, tu ditjandak ngaronda. Kotjap Dèwi Djoelaèha liwat saking hajang ka Joesoep. Toeloej digoegoeloeng èta Joesoep, tu munang, emboeng. Toeloej ditjandak ka enggon Joesoep, rèk kagoda. Barang rèk ngadjima, ras èling kana lapal „La ilaha illa' llah," ngaguwat Nabi Joesoep loengsoer dui kaloewar. Koe Dèwi Djoelaèha dioedag, katèwak badjoena Joesoep, bedah titoekang koe Dèwi Djoelaèha.
§ 15. Tu koengsi lila djol soemping tjarogèna Dèwi Djoelaèha. Toeloej baè Dèwi Djoelaèha hatoeran ka tjarogèna: Noen, kakang Patih, èta boedak bangkawarah, ka koering ngoehngak lanjap baè. Èta koering hentu soeka, rèk dihina koe si Joesoep. Koering rèk didjinahan; koering dioedag-oedag, rèk bidjil kaloewar, hentu munang koe si Joesoep. Ajuna koedoe ditangkep. Toeloej Joesoep ditangkep sarta [ 92 ]toeloej dipandjara-busi, hentu dipariksa dui, da gus poegoeh dosana. Ari rup puting, Patih kur koelem, ngimpi aja noe mèrè pitoedoeh: Èta Joesoep oelah dipandjara; tanja hula itoe boedak, noe kur diajoen, oemoer tiloe boelan. Ras Patih èling, toeloej boedak tèh ditanja koe Patih: Njing, agoes soegan oeninga èta perkara Dèwi Djoelaèha. Tatana mana èta noe gorèng? Enja koela tu perjoga nanja ka boedak, tapi Goesti Allah noe kawasa. Toeloej boedak ngawangsoel : Ari koela mah tatjan njaho di hadè-gorèngna, wantoe koela boedak kènèh. Ngan soegan aja tandana baè : èta Joesoep lamoen badjoena sowèh tiharup, Joesoep noe gorèng, lamoen ti toekang sowèhna, awèwè noe gorèng. Toeloej Patih nèjang, boektina ka Joesoep, disampurkun ka pandjara busi. Sug ditèjang badjoena, titoekang sowèhna. Tjek Patih: Mana kitoe gè gogoda bae ka aing noe ngomong tèh. Toeloej Joesoep dipaguhan baè pintoena.
§ 16. Katjarita Radja kagoengan impian puting tadi. Toeloej noedjoem kabèh dikoempoelkun, Radja rèk ngamoesawaraḥkun impian. Gantjangna gus koempoel kabèh; toeloej Radja ngalahir: Koemaha? Oerang ngimpi kiju. Wet ningali aja majang toedjoeh, tapi toehoer, mulit kana majang hèdjo, toedjoeh dui rèjana. Djung dui aja sapi koeroe, ngahakanan sapi lintoeh: èta saroewa baè pada toedjoeh. Naon èta pialamatunnana ? Kabèh noedjoem uwuh noe ngawangsoel, sabab impèn Radja langkoeng nja soengkil. Ari tjek sahidji noedjoem: Perkawis impèn gamparan riwan baè. —— Katjatoerkun aja doewa djalma di pandjara djung Joesoep, sabab djalma gorèng pagawèan. Toeloej noe doewa djalma tèh pada ngimpi: noe hidji ngimpi naèkan aruj dina kalapa, noe hidji dui impiannana ngimpi manggoelan kusik ka sagara. Toeloej nanjakun ka Joesoep, pèdah batoer di pandjara tiloean: Koering, Joesoep, ngimpi naèkan aruj, liwat langkoeng loehoerna, dina kalapa. Ari tjarèk Joesoep: Bakal aja hidajat ; mengkè sampèan, ari dikaloewarkun, didjiun djoeroe-toelis. „Na, nja kitoe, Joesoep?" —— Lamoen sampèan tu ngandel, mengkè koela rorodjok koe gobang anoe sukut, [ 93 ]mengkè ari sampèan kaloewar. —— Ari gus kitoe saoerang dui nanja: Koemaha? Ari koering ngimpi nanggoeng kusik, liwat saking nja burat. „Ari sampèan bakal padoe gedè, ari kaloewar."
§ 17. Hentu koengsi lila dui toeloej baè èta noe doewaan dikaloewarkun, sarta toeloej baè didjenengkun djoeroe-toelis èta noe ngimpi naèk tèja, noe saoerang dui toeloej baè padoe gedè. —— Katjarita Radja njaoer noedjoem, rèk mariksa gus munang pitoedoeh atawa tatjan: Lamoen gus munang pitoedoeh, guwat-guwat kami hajang njaho alamatna. Kabèh noedjoem pada bingoeng, sabab tatjan munang pitoedoeh. Sug Radja nimbalan: Saha-saha noe nimoekun èta alamatna. impian kami, tangtoe bakal didjiun Patih koe kami. Kabèh djalma pada tapa ti burang ti puting, hajang timoe piala- matunnana impian Radja. Katjarita èta djoeroe-toelis noe anjar tèja sasaoeran di pasèban: Ajuna gamparan montong nèjangan ka noe djaoeh èta perkawis kaèwedan gamparan. Ajuna aja; malah-malah koering gus ditèjang koe èta djalma, bener saomongna, tu pisan njalahan. Malah koering rèk gadoeh hadjat ka èta djalma, noe mèrèan pitoedoeh ka koering. Toeloej Radja mariksa: Hè djoeroe-toelis, dimana ajana èta djalma, noe bakal bisa njeboet alamatna impian kami. „Noen gamparan, èta poen Joesoep ngaranna, noe aja di pandjara busi tèja." —— Njing, ajuna guwat koe manèh saoer, sina datang kadiju.
§ 18. Toeloej djoeroe-toelis ka Joesoep. Tu lila djol datang, toeloej baè disanggakun ka Radja. Prak koe Radja dipariksa Ajuna, Joesoep, kami munang bèdja ti djoeroe-toelis, manèh njaho alamatna impian. Ari kami ngimpi manggih majang toehoer toedjoeh, mulit kana majang hèdjo toedjoeh. Èta naon pialamatunnana? „Noen, perkawis impèn gamparan kitoe, alamat aja katiga toedjoeh taoen sareng bakal patjeklik rosa. Ajuna gamparan koedoe lega njawah sareng koedoe loba parè, loba béas.” —— Djung dui dawoeh Radja Aja dui impian kami, ngimpi aja sapi koeroe toedjoeh, ngahakanan sapi lintoeh toedjoeh. Èta naon pialamatunnana? „Noen, perkawis èta impèn gamparan, alamat naèk [ 94 ]Pandjenengan gamparan noe luwih agoeng.” — Na, nja kitoe, Joesoep? — Noen, soemangga raraoskun bae koe gamparan dina sataoen kadoewana. Eta lamoen njalahan, koering paèhan baè koe gamparan.„ — Dimanahan koe Radja jèn Joesoep ihlas pisan: Mana kitoe gè enja Joesoe njaho. Toeloej Joesoep amit ka Radja: Noen, koering rèk ka pandjara busi dui. Ari dawoeh Radja: Ajuna, Joesoep, moal dipandjara dui; ajuna manèh koe kami rèk didjiun Patih, sarta gus tepi ka pitakdirun manèh. Gantjangna Joesoep gus djadi Patih, sarta toeloej metakun kana njawah njawah, sarta gus pimahiun parèna kana toedjoel-taoenun.
§ 19. Pèk oendjoekan ka Radja jèn gus sadija parè, kinten tjekap kana toedjoeh-taoenun. Radja buki tambah asihna ka Joesoep. Sug Radja nimbalan dui: Ki Patih, ajuna gura maréntah noetoe sing sadija, bèas sing loba. Gantjangna toeloej maréntahkun noetoe. Gus sadija kabèh, taja kakoerangan. Katjarita Radja djadi tambah soegih, bareng dipapatihan koe Joesoep. Tinja Radja sasaoeran: Ari oerang gus sepoeh; mengkė lamoen tepi ka adjal kami, koedoe koe Joesoep ditoeloejkun djadi Radja. Gantjangna tjarita. Èta Radja gus poepoes, tepi kana adjalna baè; toeloej Patidjadi Radja. Katjakoerkun Radja tatjan kagoengan guruha. Kajatoerkun Dèwi Djoelaèha gus sepoeh sarta gus tu kagoengan tjarogè. Dina mangsa harita Radja kur basijar sarta bari toenggang karèta. Ari Dèwi Djoelaèha di djalan, rèk didoepak baè koe Radja, sabab gus kolot sarta gorèng patoet. Toeloej Dèwi Djoelaèha moelih ka boemi, sarta tjurik koe nalangsa rèk didoepak koe Radja tina karèta, bari ditoenggangan. Toeloej Dèwi Djoelaèha neneda ka Pangéran: Hentu soeka ka malaikat Djabrail; iju awak koering dikolotkun. Soedjoed soekoer sapuputing; gantjangna toeroen malaikat Djabrail, sarta Dèwi Djoelaèha dioesap rarajna. Toeloej djadi nonoman dui sarta tambah-tambah gulisna, disaroewakun djung oemoer lima-welas taoen.
§ 20. Toeloej Radja ngaronda dui ka djalan. Aja hidji istri gulis, nja èta Dèwi Djoelaèha, kaoeninga koe Radja. [ 95 ]Saha itoe? dawoeh Radja; djalma gulis-gulis tuning. Ladjeng disaoer koe Radja; toeloe] baè Déwi Djoelaèha asoep ka boemina, toeloej baè ngaos Koer’an. Toeloej koe Radja ditoetoerkun, kasampak kur ngaos; tonggoj baè sarta moengkoer ka Radja. Toeloej koe Radja disampurknn tipajoenunnana; Dèwi Djoelaèha imoet. Sug Radja mariksa: Koemaha, njai? Ajuna koe akang rèk ditikah, kersa atawa hentu kersa? Sarta akang tatjan boga guruha. Ari saoer Dèwi Djoelaèha: Insa Allahoe Ta’alat Radja anjar noe pikagoenganun koering tèh. Gus ti Loh-mahpoedna nja Nabi Joesoep noe pikagoenganun koering tèh, noen. Tinja toeloej ditjandak Déwi Djoelaèha ka boemi Radja. Gantjangna prak baè rèndèngan Radja ka Dèwi Djoelaéha. — Gus kakotjapkun nagara Mesir Radjana anjar sarta saroewa baé istri pameget aloesna, sarta kotjap buhngarna, sabab titinggal Radja noe poepoes tèja. Nabi Joesoep dimakboel gus djadi Radja Mesir, sarta soegihna gus langkoeng-langkoeng, kamashoer ka oenggal nagri.
§ 21. Katjarita gus nepi ka mangsana paila di oenggal nagri; ngan di Mesir, anoe soegih koe parè, koe bèas. Gantjangna gus pada daratang ka Mesir rèk ngoejang ti oenggal nagara. Katjarita ti nagara Kanaan rék ngaroejang sarta tatanja di djalan-djalan. Munang bédja ti aki-aki jèn aja di nagara Mesir, noe rèja parè, rèja bèas. Gantjangna toeloej baè; hentu kotjap di djalanna. Gus djol baè datang ka nagara Mesir. Toeloej nanja ka oerang dinja: Wo, ki mas, soegan baè oeninga. Ari didiju saha noe loba béasna? Ari tjarèk oerang Mesir: Loba pisan, tapi di Radja. Kabéh ogè noe pada daratang tèh, moro ka Radja baé. Toeloej oerang Mesir tèh nanja: Ari sampèan oerang mana? Didjawab: Ari kaoela djaoeh, ti Kanaan. Noe matak datang kadiju tèh, di Kanaan gus tu aja buli-buliun atjan, bèas tèh atawa pare. Gantjangna toeloej baè Jahod asoep ka nagarana, toeloej ka koedang béas. Pareng Radja kur ngersakun ngaronda koedang bèas, prok baé djung Radja, Ladjeng dipariksa koe Radja: Timana iju djalma? Tjédok njembah: Noen, abdi djaoeh, ti Kanaan. Dipariksa dui koe Radja: Ari manèh anak [ 96 ]saha, sarta rėk naon kadiju tèh? „Noen, ari bapa abdi Nabi Jakoeb, sareng sedja abdi tèh rèk ngoejang."
§ 22. Gantjangna koe Radja toeloej tjandak sarta piwarang ka dapoer, dipiwarang dibèrè ngopi dadaharan. Ana gus barangdahar, dipariksa: Sabaraha manèh rèk muli béas téh? „Noen, abdi ngan sautik; ngan gadoeh salapan pasmat." Gantjangna dipaparin koe Radja lima-welas-ringgitun béasna. Doewit, noe salapan pasmat tèh, disanggakun ka Radja, sarta noe dipaparin béas téh pada ngomong dina atina: Naha oerang dipaparin rèja koe Radja. Gantjangna pada oendjoekan rěk baralik. Ladjeng radja nimbalan: Ajuna kami talatah ka bapa manèh. Panghatoerkun salam tadim kami. Poma-poma pisan koedoe didatangkun koe manèh. Ngawalonan ka Radja: Noen, soemangga pisan, sareng abdi gè badè ngaduhusan dui. Gantjangna taroeloej balik; hentu katjarita di djalanna. Gantjangna gus djol baè datang ka boemina. Prak tjatjarita: Noen, ama, koering diwijatan koe Radja Mesir ngahatoerkun salam tadim. Ari saoer Nabi Jakoeb: Alhamdoelillah! „Djung dui naha bagur temen Radja tèh, hentu tjara radja noe lijan-lijan. Sareng koering dihormat, dipaparin dahar ngopi. Sareng koering muli béas téh, salapan ringgit, koe Radja dipaparin lima-welas-ringgitun." ― Éta Nabi Jakoeb njaoer dina manah: Palangsijang noe djadi Radja Joesoep, gus dimakboel sahadjatna. Ladjeng Nabi Jakoeb soedjoed soekoer ka Pangéran. ― Katjatoerkun Jahod, Roebil, Boenjamin rėk lumpang dui ka Mesir. Toeloej baè; tu kotjap di djalanna.
§ 23. Gantjangna gus djol baě ka nagara. Prok djung goelang-goelang; ditanja koe goelang-goelang. Rėk kamana iju djelema rėja-rėja? Oelah arasoep; soegan isin koe Radja Mesir. Kukuh baé rèk asoep; toeloej koe goelang-goelang dioendjoekkun ka Radja, jèn: Badė aja djalma pirang-pirang noe rék ngoejang. Radja ladjeng loengsoer, njampurkun èta noe ngoejang; ladjeng dipariksa: Iju oerang mana? „Noen koering anoe ti nagara Kanaan tėja." ― Koemaha, dawoeh Radja, kami ngahatoerkun salam tadim tèh; gus katarina atawa tatjan koe bapa manèh? Noen, „gus katampi pisan, [ 97 ]sareng maos Patihah poen bapa tèh, noen.” — Tinja mariksa dui Radja: Manèh boga sabaraha doeloer? Koe kami rèk dipaparin pakir. Ngawalonan ka Radja: Noen, soemoehoen, ngan opat, tapi tinggal tiloe. Dawoeh Radja: Kamana anoe hidji, djung saha ngaranna? Noen, ari ngaranna si Joesoep. Koe koering didjoewal ka nangkoda, ari doewitna dipakè ngamoemoelė bapa koering, basa bapa koering tu-damang, noen.” — Ari dawoeh Radja: Koemaha, manèh na tu karoenja ka Joesoep, basa waktoe koe manèh didjoewal? „Noen, Radja, karoenjana mah liwat saking. Dawoeh Radja: Dikoemahakun dui Joesoep koe manèh, saméméh didjoewal? „Noen, soemoehoen, dikoentjloengkun koe koering, tapi tu paěh, noen.” — Ari dawoeh Radja: Karoenja temen ka Joesoep.
§ 24. Gantjangna sug miwarang: Pangmèrèkun dui béas koe manèh, goelang-goelang. Gantjangna sok dibèrè béas pirang-pirang koe goelang-goelang. Toeloej doewitna dihatoerkun ka Radja noe ti Jahod, koe Radja gus katampi. Ari koe Radja, sabotna barongoh, entik béas tèh diasoepkun kana wadah béasna Boenjamin. Ari Jahod tu njana. diusi entik emas. Gantjangna toeloej boedal kabèh. Kira-kira gus aja sapoeloeh toembak djaoehna ti Radja, toeloej Radja miwarangan hidji goelang-goelang njoesoel Jahod, jèn: Entik emas kabawa. Toeloej disoesoel; gus kasoesoel. Ari tjarėk goelang-goelang: Soegan aja kagoengan, kabawa koe sampéan. Gantjangna dikorèhan oenggal wadah béas, ana kapanggih ti wadah béas Boenjamin. Tjek goelang-goelang: Ajuna koe kami rèk dibawa iju batoer sampéan, rèk disanggakun ka Radja, sabab maling kagoengan Radja. Ari tjek Jahod: Moal dibikun Boenjamin mah, karana kaoela tu njaho ari èta kagoengan Radja kabawa. Ajuna gura tjandak koe sampéan. Ari Boenjamin moal dibikun. Anggoer soeka paèh baẻ, manan mikun Boenjamin mah ka sampean. Ari tjarèk goelang-goelang: Ajuna mah koedoe balik dui baè kabèh. Oerang ngaduhusan ka Radja. Kari koemaha timbang-timbang Radja baẻ.
§ 25. Gantjangna baralik dui; djol daratang. Ladjeng koe [ 98 ]Radja dipariksa: Saha noe njokot kagoengan kami? Ari tjek Jahod: Noen, koering mah hentu njokot, ngan iju poen doeloer ki Boenjamin. Ari dawoeh Radja: Ajuna manèh baralik baẻ ka Kanaan; ari iju doeloer manèh ingkun baè di kami-Kahajang boga batoer oerang Kanaan, sarta bakal dipariksa hula. Ari manèh bawa iju soerat ti kami kur ka bapa sampean. Jahod ngawalonan ka Radja: Noen, perkawis timbalan gamparan sakitoe, soemangga pisan, noen. Prak Radja ngadamel serat. Ari dina djeroning serat: Assalamoe alaèkoem, ja Rama, kur linggih di nagara Kanaan. Ajuna kang Rama koedoe linggih ka nagara Mesir. Sareng ajuna noe djadi Radja di nagara Mesir tèh nja koering pisan, poetra kang Rama. Sareng hatoer salam bakti kang poetra, Nabi Joesoep, Radja Mesir. — Gus parantos njeratna sareng ditjap tanda Radja, ladjeng dipaparinkun ka Jahod. Gus katampi serat, paparin ti Radja; tjèdok njembah, pada amit moendoer. Gantjangna toeloej pada moelang Jahod, Roebil; ari Boenjamin tinggal di Mesir. Tu katjatoer di djalanna; katjatoerkun datangna baè.
§ 26. Enggus djol ka boemina, toeloej Jahod njanggakun serat ka ramana. Ladjeng ramana mariksakun Boenjamin: Mana ajuna docloer manèh hidji dui? „Ari Boenjamin ditinggalkun.” — Ari dawoeh Nabi Jakoeb: Koemaha sababna noe matak koe manèh ditinggalkun? Sarta djaoeh-djaoeh, djung dui lain baraja. Naba manèh tu karoenja ka doeloer? Gus kamanah koe ramana: Mana kitoe gè, nja anak tèja noe djadi Radja di nagara Mesir téh. Gantjangna Nabi Jakoeb prak moeka serat, noe paparin ti Radja tèja, sarta ladjeng diaos dina sadjeroning serat. Gus kamaphoem kabéh koe Nabi Jakoeb. Sug hoeleng sakedap, sabab soesah djung atoh. Ladjeng baè soedjoed soekoer ka Pangéran. — Katjatoerkun Radja Mesir nimbalan ka goelang-goelang: Ajuna manéh koedoe bèbèdja ka toekang djaga lawang, bisi aja oerang nagara Kanaan, rèk ka aing, oelah waka munang asoep. Koedoe guwat-guwat ngoeninga hula ka aing, sarta parèntahkun koe manèh, koedoe sadija toembak, bedil, pedang; Digitized by Google [ 99 ]oelah lalawora. Gantjangna toeloej goelang-goelang marèntah ka toekang djaga lawang; gus sadija kabèh satimbalan Radja. Katjatoerkun Nabi Jakoeb di Kanaan kur dangdan-dangdan, rèk angkat ka Mesir, sarta noe badè ngiring pirang-pirang djung nganggo oepatjara. Noe badè ngiring Nabi Jakoeb gus sadija kabèh; gantjangna gus ladjeng ti nagara Kanaan. Tu katjatoer di djalanna; katjatoerkun soempingna baè.
§ 27. Gus dongkap ka lawang di nagara Mesir, toeloej ditanja koe toekang lawang; ari pokna: Iju Radja ti nagri mana datang kadiju? Didjawab: Kami ti nagri Kanaan. Tjek noe ngadjaga lawang Mangkè hulaanan; oelah waka asoep ka padaleman. Mengkè oerang ngoendjoekkun hula ka Radja. Brek pada urun hula; Nabi Jakoeb tu loengsoer tina loehoer koeda. Katjarita noe oendjoekan ka Radja dipariksa koe Radja Rèk kamana manèh? „Noen, abdi ngoendjoekkun oerang Kanaan ajuna gus soemping, kaoela-noen.” — Katjarita Radja Mesir guguwatan anggo-anggo, sareng nganggo makoeta karadjaan. Koeda, badè titihan, gus sadija, ladjeng nitih koeda, diiring koe oepatjara pirang-pirang. Tu kotjap lilana; gus soemping ka lawang. Ari ramana ngaguwat loengsoer tina koeda, sareng maos: Assalamoe alaèkoem. Didjawab koe Radja Mesir: Alaèkoem salam, sareng bari ngaguwat loengsoer tina koeda, sarta ngadawoeh Radja Mesir Ama montong loengsoer tina koeda. Tinja ladjeng bae ditjandak Nabi Jakoeb koe Radja Mesir. Tu lila dui di djalanna; katjatoerkun gus saroemping baè kabèh ka boemina Radja Mesir. Ladjeng dihormat-hormat koe poetrana. Ari Nabi Jakoeb ngahoeleng baè, sareng maos: Soebhana'llah. Gus tetep Nabi Jakoeb di poetra, noe djadi Radja Mesir, sareng ladjeng poetrana sasaoeran ka ramana ti awalna nepi ka sahir, ti wiwitan nepi ka wekasan, tu aja pisan anoe kaliwat.
Gus tamat tjarita Nabi Joesoep.